Creative Thailand

Art - Batik ดาหลาบาติก ครูช่างธนินทร์ธร แห่ง 'ดาหลาบาติก' กับความท้าทายของการสืบสานงานโบราณในโลกยุคใหม่

WORDS & PHOTOS: CHIDSUPANG CHAIWIROJ


กล่าวกันว่าผ้าบาติกนั้นเกิดขึ้นเมื่อนานมาแล้ว เจ้าหญิงองค์หนึ่งในดินแดนแถบมลายูเกิดทำน้ำเทียนหยดลงโดยบังเอิญ เมื่อได้เห็นน้ำเทียนหยดลงเป็นเม็ด พระองค์จึงเกิดความคิดที่จะนำนำ้เทียนนั้นมาสร้างสรรค์เป็นลวดลาย คำว่า ‘ติ๊ติ๊ก’ (titik) ที่แปลว่า ‘จุด’ ในภาษามลายูนี่เองที่เป็นที่มาของคำว่า ‘บาติก’ ในปัจจุบัน


แม้จนถึงทุกวันนี้จะไม่มีใครฟันธงได้ว่าผ้าบาติกเกิดขึ้นที่ไหนเป็นที่แรก แต่วัฒนธรรมผ้าบาติกก็ถือเป็นมรดกร่วมของมนุษย์ในหลายวัฒนธรรม ทั้งอียิปต์ เปอร์เซีย อินเดีย ไปจนถึงจีนและญี่ปุ่น จนถึงอินโดนีเซียและคาบสมุทรมลายู และการทำผ้าบาติกนี้เองที่ครอบครัวของธนินทร์ธร รักษาวงศ์ มุ่งสืบสานผ่านแบรนด์ 'ดาหลาบาติก' ที่ตั้งอยู่ที่กระบี่ โดยเน้นที่การผสมผสานเทคนิคการทำผ้าบาติกแบบโบราณจากแม่พิมพ์โลหะเข้ากับลวดลายแบบร่วมสมัย โดยธนินทร์ธรเองซึ่งได้รับตำแหน่งครูช่างของศูนย์ศิลปาชีพระหว่างประเทศ (ศ.ศ.ป.) นับเป็นทายาทรุ่นที่สามของครอบครัว




จากบ้านเกิดที่นราธิวาส ธนินทร์ธรย้ายถิ่นฐานมาตั้งรกรากอยู่ที่กระบี่หลังจากเกิดเหตุการณ์ความไม่สงบในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ เนื่องจากกระบี่เป็นทำเลที่ตั้งที่สะดวกกับการติดต่อกับโรงแรมต่างๆ ที่เป็นลูกค้าหลัก นอกจากนี้ยังเหมาะสำหรับการตั้งศูนย์เรียนรู้เพื่อสอนผู้ที่สนใจเรื่องการทำผ้าบาติกด้วย เพราะเดินทางสะดวก


แต่การเรียนรู้การทำผ้าบาติกนั้นก็ไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะต้องอาศัยความอดทนมากพอดู "ไม่ใช่คนเลือกงาน แต่งานเลือกคน  เพราะคนที่ทำได้ต้องมีความพยายาม การทำผ้าบาติกโบราณเป็นงานที่ต้องต่อสู้กับใจตัวเองค่ะ คล้ายๆกับการฝึกสมาธิปฏิบัติธรรมเหมือนกัน เพราะผ้ามันจะฟ้องเลยว่าในแต่ละช่วง อารมณ์เราเป็นแบบไหน ทุกอย่างมันมาจากข้างใน" นอกจากนี้ การใช้เทคนิคแม่พิมพ์โบราณยังทำให้ท้าทายมากยิ่งขึ้นไปอีก แต่ผลที่ออกมาก็จะละเอียดมากกว่าแม่พิมพ์ไม้อยู่มาก “ทุกวันนี้แทบจะไม่มีงานแม่พิมพ์โบราณแล้วค่ะ ไม่มีใครทำเพราะกว่าจะได้แม่พิมพ์แต่ละตัวก็เป็นเดือน เราเอาทองแดงมาหลอม แล้วก็มารีดเป็นแผ่น จากนั้นก็นำมาตัด แล้วดัดเป็นลาย"




เมื่อถามว่าเสน่ห์ของผ้าบาติกแบบโบราณนี้อยู่ที่ตรงไหน ธนินทร์ธรตอบว่าคงอยู่ที่ร่องรอยของความเป็นมนุษย์ที่ปรากฏอยู่บนผืนผ้านั่นเอง “ตั้งแต่เปิดมามีชาวต่างชาติสนใจเยอะมาก บางคนบินมานั่งเรียนเป็นวันๆ เพราะเขารู้ว่าพอถึงจุดหนึ่ง งานหัตถกรรมก็จะกลับมา การกดแม่พิมพ์ลงไปแต่ละครั้ง รวมถึงขั้นตอนอื่นๆ ต้องอาศัยแรงคน ซึ่งแน่นอนว่ามันคงเป็นไปไม่ได้ที่จะออกมาเหมือนกันเป๊ะทุกครั้ง แต่เสน่ห์ก็คงอยู่ที่ความไม่สมบูรณ์แบบนี่ล่ะค่ะ” ซึ่งในทุกวันนี้ ผ้าทุกผืนของดาหลาบาติกก็ยังผลิตด้วยการใช้แม่พิมพ์โบราณ เพียงแต่ว่ารูปแบบที่ออกมานั้นอาจจะแตกต่างไปจากเดิมบ้าง “การจะรักษาศิลปะเก่าแก่ให้อยู่ได้มันอยู่ที่การเลือกรับปรับใช้เหมือนกัน จะทำอย่างไรให้ได้ผลิตภัณฑ์ที่ทันสมัย แต่ยังคงกลิ่นอายแบบดั้งเดิมไว้ นี่คือโจทย์สำคัญ"

Creative Thailand
Creative Thailand
Creative Thailand
Creative Thailand
Creative Thailand
0 0