Creative Thailand

บุญเสริม เปรมธาดา ผู้เปลี่ยนก้อนอิฐธรรมดาให้เป็นสถาปัตยกรรมอันยิ่งใหญ่

“แม้แต่ก้อนอิฐก็ต้องการที่จะมีความสำคัญ” วลีอมตะของสถาปนิกระดับตำนาน Louis Kahn ที่คนในแวดวงสถาปัตย์คงเคยได้ยินผ่านหู หากกล่าวถึงงานสถาปัตยกรรมไทยที่ใช้ศักยภาพของอิฐในการก่อสร้างได้อย่างมีความหมายสำคัญหลายคนต้องนึกถึง ‘สถาบันกันตนา’ ผลงานออกแบบของ ‘ผู้ช่วยศาสตราจารย์บุญเสริม เปรมธาดา’  อาจารย์ประจำคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สถาปนิกไทยคนแรกที่คว้ารางวัลชนะเลิศ The ar+d  Awards for Emerging Architecture 2011 จากผลงานชิ้นนี้ ซึ่งคณะกรรมการเทคะแนนให้ในเรื่องความรับผิดชอบต่อสังคมได้อย่างยอดเยี่ยมรวมถึงการเข้ารอบสุดท้ายรางวัล Aga Khan Award for Architecture 2013 ชึ่งถึอเป็นรางวัลทีใหญ่ที่สุดรางวัลหนึ่งระดับโลก

​ล่าสุด Creative Thaoland ได้รับข่าวดีว่า The Wine Ayutthaya ซึ่งออกแบบโดยผศ.บุญเสริมเช่นเดียวกัน คว้า 2 รางวัลใหญ่ คือรางวัลชนะเลิศสูงสุด Overall Winner และ The Winner Hospitality Category จาก THE PLAN AWARD 2017 ประเทศอิตาลี งานออกแบบชิ้นนี้ตอกย้ำแนวคิดเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนและงานสถาปัตยกรรม 

Creative Thailand เลยชวน ผศ.บุญเสริม มาเล่าถึงโปรเจ็คต์ล่าสุดที่ใช้ ‘อิฐ’ วัสดุธรรมดาสามัญมาสร้างสรรค์เป็นสถาปัตยกรรม และการทำงานออกแบบที่คำนึงถึงชุมชนและสังคม


ความรู้สึกหลังได้รางวัลจากเวทีระดับโลก

ผมคงต้องพูดเหมือนเดิมซ้ำๆ ว่า ประเทศไทยไม่ใช่สวิตเซอร์แลนด์การจะก้าวเข้าสู่รางวัลระดับโลก มันต้องใช้ความพยายามมากกว่าประเทศที่เจริญแล้วอย่างยุโรปกว่าหลายสิบเท่า ดังนั้นผมถือว่า รางวัลเหล่านี้เป็นการให้กำลังใจกับความศรัทธาและความเชื่อของสถาปนิกว่า สิ่งที่เขาคิด ผ่านการวิจัยและสร้างสรรค์ออกมานั้นมันมาถูกทางแล้วและเราต้องพัฒนาตัวเองให้มากขึ้น


สถาปัตยกรรมชุบชีวิตเมืองได้อย่างไร
สถาปัตยกรรมเป็นส่วนหนึ่งของสถานที่ ทุกครั้งที่ผมออกแบบ ผมจะให้ความสำคัญกับสถานที่นั้น จะต้องไม่ใช่สถานที่เจริญแล้ว เพราะผมต้องการให้สถาปัตยกรรมเป็นตัวดึงดูดคนจากต่างถิ่น ช่วยส่งเสริมการท่องเที่ยวไปในตัว โดยมีถนนเป็นองค์ประกอบคอยเชื่อมโยง อย่าง The Wine Ayutthaya  มีเจ้าของเป็นชาวอยุธยาคือคุณเอส-สรวีย์ วิศิษฏ์โสพา ผู้มีเจตนาดีหวังจะช่วยให้ชาวอยุธยามีรายได้มากขึ้น อาคารหลังเล็กๆหลังเดียวช่วยสร้างเศรษฐกิจให้กับชุมชนที่ถูกลืมและจังหวัดที่ถูกแช่แข็งมากว่า 250 ปี โดยโปรเจ็คท์ต่อไปที่จะสร้างติดกันเลยคือ “ที่อาบน้ำเพ็ญ”(Night bath) ซึ่งเกิดจากความเชื่อของชาวอยุธยาว่า หากได้อาบน้ำที่มีเงาดวงจันทร์เต็มดวงสะท้อนจะทำให้เกิดโชคลาภสิริมงคลต่างๆ ยิ่งวันรุ่งขึ้นหวยออกด้วยแล้ว ชาวบ้านแทบจะกระโจนลงแม่น้ำกันคืนนั้นเลย (หัวเราะ) อย่างไรก็ดีผมอยากสร้างประสบการณ์ใหม่ๆ ให้กับผู้มาเยือนด้วยการสร้างบรรยากาศการอาบน้ำตอนกลางคืนที่เงียบสงบ


ผลงานต่อไปของอาจารย์ยังคงเกี่ยวข้องกับชุมชน 

ตอนนี้ผมกำลังสร้าง "โลกของช้าง" ที่สุรินทร์ เป็นการออกแบบบ้านช้างให้หมู่บ้านชาวกุย ซึ่งพวกเขาเลี้ยงช้างแบบสัตว์เลี้ยงในบ้าน ช้างที่นี่อารมณ์ดีมาก ชอบโชว์และขี้เล่น ผมแบ่งสัดส่วนพื้นที่เป็นทั้งอาคารพิพิธภัณฑ์ ลานแสดงช้าง หอชมวิวโลกของช้าง และอาคารขายของที่ระลึกซึ่งดัดแปลงจากบ้านชาวกุยที่ไม่มีประตูปิด-เปิด อันเป็นเอกลักษณ์ของเขาเอง 

โครงการนี้ทำให้ผมได้เรียนรู้ว่า สัตว์เลี้ยงทำให้มนุษย์อารมณ์ดีขึ้น ​อีกโครงการหนึ่งคือ ศาลาของอำเภอบ้านฉาง จ.ระยอง ผมนำขี้เถ้าจากโรงไฟฟ้ามาบตาพุดมาสร้างบนพื้นที่อาคารที่เคยถูกทิ้งร้าง และจะพลิกผืนดินตรงนั้นให้สามารถปลูกต้นไม้และเลี้ยงปลาได้ เพื่อเป็นเครื่องยืนยันถึงความปลอดภัยจากเถ้าถ่านหินนั้นสามารถนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ได้ เป็นอาคารที่แสดงถึงความเสียสละของคนบ้านฉางที่อยู่รอบๆโรงไฟฟ้า คาดว่าจะเริ่มก่อสร้างสิ้นปีนี้

สถาปัตยกรรมเพื่อสังคมในความรู้สึกของผมคือการสร้างงานสร้างโอกาสให้กับผู้คนที่ถูกลืมและให้พวกเขารู้สึกว่ายังเป็นมนุษย์ที่มีคุณค่าแทนที่จะแบมือขอเงินอย่างเดียว

​ผมจะดีใจมาก หากสิ่งที่ผมออกแบบ ชาวบ้านได้มีส่วนร่วมและรู้สึกภูมิใจกับสิ่งที่เขาทำ สร้างรายได้สร้างอาชีพต่อยอดจากความรู้ที่เขามีเพียงหนึ่งอย่าง หลังจากเขาร่วมงานกับเราแล้ว เขาสามารถทำอะไรเพิ่มเติมได้มากขึ้น เปลี่ยนทัศนคติใช้ชีวิตดีขึ้น ซึ่งสิ่งเหล่านี้แหละคือเครื่องพิสูจน์ว่า สถาปัตยกรรมสามารถยกระดับชีวิตคนในชุมชนได้ เป็นสิ่งที่พิสูจน์ว่าสถาปัตยกรรมที่ดีไม่ได้ถูกสร้างเพื่อคนมีฐานะเท่านั้น แต่ถูกสร้างเพื่อคนทุกระดับ 


งานออกแบบเพื่อสังคมที่อาจารย์ทำอยู่มีอะไรบ้าง

ผมให้ความสนใจกับการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติโดยเฉพาะป่าชายเลน ซึ่งออกแบบศูนย์การเรียนรู้และอนุรักษ์ป่าชายเลน จังหวัดสมุทรปราการ ซึ่งมีทั้งแกลลอรี่ ร้านกาแฟ ทางเดิน จุดชมวิว เพื่อเป็นสถานที่พักผ่อนสำหรับผู้สูงอายุ ผู้ป่วยที่อยู่ระหว่างฟื้นฟูร่างกาย ผู้มาขอรับบริการทางการแพทย์และเด็กซึ่งเป็นการร่วมงานกับสภากาชาดเพื่อให้ผู้คนที่อยู่ตามชายฝั่งทะเลได้ตระหนักถึงคุณค่าของป่าชายเลนและสร้างประโยชน์ต่อชุมชนต่อไป

​สำหรับผมแล้ว ความฝันมันจะสมบูรณ์ ก็ต่อเมื่ออาคารที่เราร่างไว้นั้นถูกสร้างขึ้นมาได้จริง เป็นข้อโต้แย้งที่เห็นผลมากที่สุด การสอนหนังสือไม่จำเป็นที่จะต้องสอนในมหาวิทยาลัย แต่การสร้างอาคารจริงก็เป็นการสอนอีกวิธีหนึ่งที่ให้คนมาเรียนรู้ได้ตลอดเวลา สถาปัตยกรรมที่ผมออกแบบจึงเป็นเสมือน"ครู" ที่สอนให้นักเรียนค้นหาคำตอบด้วยตนเอง ผมคิดว่า ความสำเร็จจะเกิดขึ้นได้เมื่อเราได้ต่อสู้เพื่อที่จะได้ทำในสิ่งที่ตัวเองรัก ที่นำไปสู่ความศรัทธา ความเข้มแข็ง และเป็นแรงบันดาลใจให้กับทุกคน

-การทำงานของผศ.บุญเสริม เปรมธาดา จะต้องเป็นงานต้นแบบ ไม่เคยมีผู้ใดสร้างมาก่อน รวมถึงการออกแบบนั้นต้องสร้างบรรยากาศ "กระตุ้นอารมณ์ของมนุษย์" ให้มีความรู้สึกร่วมในสถาปัตยกรรมนั้นๆ

- Wienerberger ผู้ผลิตอิฐที่เก่าแก่ที่สุดและรายใหญ่ที่สุดของโลกแห่งกรุงเวียนนา ได้มอบรางวัลสูงสุด Grand Prize and Category Winner “Special Solution”  ให้แก่สถาบันกันตนา หลังจากได้รางวัลดังกล่าว ชาวบ้านผู้มีส่วนร่วมในการสร้างและคิดที่จะเลิกกิจการทำอิฐไปแล้ว ก็กลับมีช่องทางสร้างรายได้มากขึ้น ช่วยต่ออายุให้งานช่างอิฐของไทยยังคงดำรงอยู่ 

- The Wine Ayutthaya ไม่ใช่เป็นเพียงแค่ร้านไวน์ แต่ความตั้งใจของเจ้าของชาวอยุธยาและสถาปนิก หมายให้ที่นี่เป็นตัวดึงดูดนักท่องเที่ยวให้เข้ามาในชุมชน เพราะสถานที่ตั้งอยู่ในตำบลบางประแดง ซึ่งไม่ใช่เส้นท่องเที่ยวหลัก เท่ากับได้ส่งเสริมการสร้างงานและรายได้ให้ชาวบ้าน 



Creative Thailand
Creative Thailand
Creative Thailand
Creative Thailand
0 0